Filozofia CLIL na podstawie IB: profil ucznia, CAS, podejście do nauczania i uczenia się

Jeśli omawiamy metodę CLIL to warto patrzeć na najlepszych: Maturę Międzynarodową (IB) i wzorować się właśnie na IBO.org Dzisiaj chciałabym przybliżyć Ci ich CLILową filozofię abyś dowiedział się na czym polega skuteczność metody CLIL i dlaczego tyle osób jest nią zainteresowanych.

Kiedy czyta się o IB to wszystko brzmi jak idealistyczny program dla idealnych uczniów w idealnym świecie. Jako absolwentka IB mogę Ci powiedzieć, że to faktycznie JEST niesamowity program, który da się wprowadzić w nieidealnym świecie oraz, że sprawia on, że zmotywowani nieidealni uczniowie stają się coraz bardziej bliscy ideału 😉

IB jest skupione na uczniu i jego rozwoju, rozwija umiejętności uczenia się, jest osadzone w realnym świecie, uczy mierzenia się z prawdziwymi i aktualnymi problemami, różnicami językowymi i kulturowymi, a tematy przenikają się w widoczny sposób z innymi przedmiotami. 

Trzy słowa, które opisują IB? Pytanie, działanie i refleksja.

Zainteresuj mnie a moje serce będzie należało do Ciebie

Potwierdzone jest, że młodsi uczniowie nie są w stanie uczyć od kogoś, kogo nie lubią (a Ty chciałbyś uczyć się od kogoś, kogo nie lubisz? Nie. Wszyscy jesteśmy tacy sami.). A lubi się tych, którzy troszczą się o Ciebie i o Twoje potrzeby. Czy potrzebą Twoich uczniów jest poznanie Passive Voice? NIE. Ale czy jeśli uderzysz w ich zainteresowania, to poczują, że obchodzą Cię ich potrzeby? TAK! I przemycisz tę stronę bierną i nie tylko 🙂

Zasada CLIL numer jeden brzmi bowiem: zainteresowanie wpływa pozytywnie na uczenie się i zapamiętywanie. Jeśli zaczniesz lekcję od napisania na tablicy: Past Simple or Present Perfect? – to Twoi uczniowie umrą z nudów. Chyba nie muszę Ci tego mówić. Jeżeli natomiast zrobisz lead-in albo warm-up najwyższej klasy (o co chodzi?- dowiesz się za chwilę) to skorzystają na tym nie tylko Twoi uczniowie, ale też Ty, bo doświadczysz wzorowej dyscypliny na lekcji, która nie będzie się brała ze strachu przed nauczycielem, tylko z wewnętrznej potrzeby bycia spokojnym, bo temat będzie tak angażujący, że uczniom nie będzie się chciało przeszkadzać. Mrzonka? – widać nie znasz CLILu. Ale to nie Twoja wina. Jesteś tu aby się doskonalić, czyż nie? Dlatego zakładaj kask, zapinaj pasy i udaj się ze mną w podróż po filozofii CLIL 🙂 Aby mieć pewność, że nadajemy na tych samych falach, radzę Ci jeszcze przeczytać ten wpis: Co to jest CLIL

Podejście do uczenia się w IB

W IB mówimy o tzw. ATL czyli Approaches to Learning. Opisują one w jaki sposób przebiega uczenie się wg filozofii IB. Najważniejsze jest rozwijanie umiejętności, które bezpośrednio wpływają na umiejętność uczenia się. Rozwijamy je oczywiście metodami aktywizującymi uczniów: dyskusjami, projektami etc. O czym mówię? Są to np umiejętności:

  • myślenia (thinking skills) – patrzymy na problem z wielu różnych perspektyw, staramy się dogłębnie go zrozumieć, szczególnie interesują nas poglądy odmienne lub skrajne. Nauczyciel nie opowiada się po żadnej stronie, często nie wypowiada swojego zdania, aby nie wpłynąć na tok rozumowania uczniów. Przyczynia się do tego przedmiot TOK czyli Teoria Wiedzy (Theory of Knowledge) – lekcja filozofii: skąd wiemy, że wiemy?. Jest to również część składowa matury, którą trzeba zaliczyć robiąc prezentację i pisząc esej.
  • komunikowania się (communications skills) – dyskusje sprzyjają rozwijaniu kultury wypowiedzi, argumentowania, wyrażania swojego zdania bez obrażania czy oceniania innych.
  • społeczne (social skills) – prace z użyciem metody projektów umożliwiają peer teaching, pracę w grupach, rozwijanie umiejętności kulturalnego uczestniczenia w dyskusjach, nie obrażania się i innych etc
  • zarządzania sobą (self-management skills) – mnogość zadań i spraw powoduje, że nawet największy „leń” czy „artysta” musi się „ogarnąć” 🙂 Jeśli czytasz mojego bloga, to wiesz, że ja mam trochę taki umysł artysty. Jeśli taka JA stała się mistrzynią organizacji (od IB prowadzę kalendarz, listy zadań, robię więcej niż przeciętna osoba w moim wieku: jestem matką, blogerką, prowadzę firmę, robię wolontariat, „gotuję warzywka” ( 😉 ), ogarniam dom i rodzinę, a do tego śpię i mam czas na spotykanie się z koleżankami i „normalne życie”)
  • dociekania (research skills) – w IB nic nie jest czarno-białe. W IB zadaje się pytania i szuka się odpowiedzi a lekcja to nie wykład i przepisywanie definicji do zeszytu.

To trzeba przeżyć. Tego trzeba doświadczyć.

Tutaj warto zwrócić uwagę na IBowski program CAS (czyli Creativity Action Service) w ramach którego robi się wolontariat w dowolnie wybranym miejscu również wpływa na rozwijanie nie tylko umiejętności społecznych ale też komunikowania się i zarządzania sobą. Ponieważ polski system edukacji wzoruje się na IB (patrz chociażby wprowadzenie matury ustnej), to właśnie CAS był powodem dla którego wprowadzono coś takiego jak Projekt Gimnazjalny, nie jest on jednak do niego w 100% podobny.

Wisienka na torcie samorozwoju: CAS

Było już o TOKu, teraz pora na kolejny skrót. CAS to inaczej:

  • Creativity – kreatywne działanie, myślenie. Może to być np sztuka, malowanie, ale nie tylko. 
  • Activity – aktywność fizyczna
  • Service – wolontariat, bezpłatna praca na rzecz innych

Projekt ten dokumentuje się prowadzeniem dziennika/folderu, który regularnie omawia się z supervisorem. Chodzi o to, aby widzieć, że uczeń uczciwie i regularnie pracuje w domu, oraz, że praktykuje school-life balance, bo w IB pracy jest od groma. Równie ważne jest pokazywanie inicjatywy, sumienności, wytrzymałości, rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji i współpracy. Uczeń poznaje siebie, rozwija się, decyduje o sobie, uczy się przez aktwne działanie, chodzi o „a personal journey of self‑discovery”.

Ciekawostka: ja w ramach mojego CASu malowałam (creativity), ćwiczyłam pilates (activity), oraz uczyłam angielskiego Dziecko Uchodźców ze świetlicy w Naszej Szkole (service) 

W jaki sposób podchodzi się do nauczania w IB?

To w jaki sposób widzimy uczenie się wpływa bezpośrednio na sposób w jaki nauczamy. Jeśli nauczyciel ma przekonanie, że angielskiego „nie da się nauczyć”, to stworzy samospełniające się proroctwo. Innymi słowy będzie prowadził zajęcia w taki sposób, że autentycznie uczniowie niczego nie przyswoją – to nie wymysł, to prawda. Jeśli natomiast nauczyciel będzie widział nauczanie tak, jak to widzą w IB: duża autonomia ucznia, różnorodność pracy, dużo interakcji uczeń-uczeń, uczniowie-uczniowie, projekty, dyskusje, krytyczne myślenie – wtedy jego lekcje będą nie tyle ciekawe co po prostu efektywne.

Nie wlewa się oleju do głowy poprzez wykłady i paplaninę (och, któż z nas nie lubi sobie tak konkretnie POPAPLAĆ! -ciągle trzeba się pilnować 😉   ), tylko rozwija się umiejętności oparte na:

1. na poznaniu: i tutaj przypominam, że „poznać” znaczy „doświadczyć, dotknąć, przeżyć” a nie poznać w teorii.  np na przedmiotach z grupy Science bardzo często przeprowadzamy doświadczenia (uczniowie robią je własnoręcznie, operują fiolkami etc, to nie tak, że nauczycielka staje z przodu klasy i robi wszystko sama)
2. dogłębnym rozumieniu problemu: patrzymy na coś z różnych stron widzenia, poznajemy w jaki sposób myślą inni ludzie i kultury, ćwiczymy krytyczne myślenie na TOKu i nie tylko
3. rozwijaniu ich w aspekcie lokalnym/globalnym: jak moja wiedza i umiejętności mogą przydać się innym w moim mieście/na świecie, co mogę zrobić aby pomóc ludziom/zwierzętom etc.
4.efektywnej pracy zespołowej i współpracy – tego faktycznie jest bardzo dużo, nie tylko doświadczenia, projekty, praca w grupach i parach ale też wolontariat, 
5. zaspokajaniu potrzeby wszystkich uczniów – brzmi górnolotnie i utopijnie, ale do tego dążymy. Dajemy dużo autonomii, wyboru, a przez to, że nauczyciel daje dużo feedbacku, pomaga nam w tym CAS
6. ocenie kształtującej i podsumowującej – oraz samoocenie (np przy CAS)

Podejście do nauczania i sam program wpływa na to jakich uczniów się kształtuje. Istnieje coś takiego jak Profil Ucznia IB, czyli IB Learner Profile. Chodzi o to, aby tak rozwinąć uczniów aby stali się oni:

  • Inquirers – Zainteresowanymi
  • Knowledgeable – Zorientowanymi
  • Thinkers – Lubiącymi myśleć
  • Communicators – Potrafiącymi się porozumiewać
  • Principled – Uczciwymi
  • Open-minded – Otwartymi
  • Caring – Opiekuńczymi
  • Risk-takers – Podejmującymi ryzyko
  • Balanced – Zrównoważonymi
  • Reflective – Zdolnymi do refleksji

…obywatelami świata.

Ktoś, kto tego nie doświadczył, kto pierwszy raz słyszy o CLILu albo pracuje w szkole, w której napotyka wszelkie problemy edukacyjne, z dyscypliną, systemem i tak dalej, pewnie myśli sobie: „co za bzdura. Takiego świata nie ma”. Ja chcę Cię przekonać, że jest. I że kosztuje to dużo wysiłku, ale się opłaca. Jestem też święcie przekonana, że gdyby udało Ci się wprowadzić chociaż 1% zmian opartych na IB, to Twoja praca byłaby bardziej ekscytująca i satysfakcjonująca przede wszystkim dla CIebie, ale też dla Twoich uczniów. Zmiany oparte na IB przyczyniłyby się do uzdrowienia polskiego systemu edukacji, poprawy jakości nauczania i nauczyłyby uczniów w jaki sposób zarządzać sobą i mierzyć się z problemami tego świata. Może jestem młoda i szalona, ale żyję taką wizją zmiany edukacji, święcie w nią wierzę i staram się wprowadzać ją na moim małym poletku edukacyjnym jakie tworzę w Pracowni Get Engspired.

Będę wdzięczna za jakikolwiek komentarz, myśli, które przychodzą Ci po przeczytaniu tego tekstu.

Mogą zainteresować Cię te źródła:

http://www.ibo.org/globalassets/digital-tookit/flyers-and-artworks/approaches-to-teaching-learning-dp-en.pdf

http://www.ibo.org/programmes/diploma-programme/curriculum/creativity-activity-and-service/